Świderskie sąsiedztwo

Po uzyskaniu praw miejskich Otwock od północy graniczył z Willami Świderskimi, które rozwijały się jako miejscowość letniskowa w obrębie gminy wiejskiej Karczew. Sytuacja ta zmieniła się w styczniu 1925 roku.
Anons reklamowy pensjonatu „Anulka” z połowy lat 30. XX wieku
Anons reklamowy pensjonatu „Anulka” z połowy lat 30. XX wieku

Na podstawie rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych od stycznia 1925 r. zaczęła funkcjonować gmina wiejska Letnisko Falenica. Obejmowała ona niemal całą linię otwocką, obszary przyłączone z czterech gmin. Utworzona została głównie kosztem gminy Zagóźdź, z której przejęła miejscowości: Falenica-Wille, Józefów, Emilianów, Miedzeszyn-Wille, Zbójna Góra-Radość, Kaczy Dół, Maciorowe Bagno, Laski-Osady. Ponadto w skład nowej jednostki administracyjnej weszły: Michalin i Ja- rosław (z gminy Wiązowna), Wille Świderskie (z gminy Karczew), Anin (z gminy Wawer).

W monumentalnej księdze „Dziesięciolecie Polski Odrodzonej” (z 1928 roku) zamieszczono lapidarną charakterystykę Świdra: „Miejscowość ta nie posiada wprawdzie najkonieczniejszych urządzeń zdrowotnych i letniskowych, cieszy się jednak dość znaczną frekwencją ze względu na wyborną plażę, ożywcze powietrze leśne i dogodną komunikację z Warszawą”. W sezonie przyjeżdżało tu ok. siedmiu tysięcy letników, zaś mankamenty dotyczące „najkonieczniejszych urządzeń” lokalna społeczność wkrótce zaczęła przezwyciężać.

Jeszcze w 1928 roku utworzone zostało Stowarzyszenie Przyjaciół Świdra. Jedną z przełomowych zmian było doprowadzenie w 1933 roku energii elektrycznej z elektrowni falenickiej, a kilka lat później z elektrowni w Otwocku. Zaczęło działać Stowarzyszenie Właścicieli Nieruchomości. W siedmioklasowej szkole powszechnej uczyło się ponad 400 dzieci ze Świdra i okolic. Budowano kolejne wille, a także pensjonaty, z których do najbardziej re- nomowanych należały: „Anulka” przy ul. Zacisznej, „Słoneczna” przy ul. Słonecznej (prowadzony przez Albertynę Schüch), „Zieleniec” przy ul. Sosnowej. Anons pensjonatu „Anulka” świadczy o wysokim standardzie obiektu: „Urządzenia nowoczesne. Elektryczność. Pokoje z wodą bieżącą zimną i gorącą. Werandy, trasy otwarte, leżalnia zimowa oszklona, piękny holl, salon, jadalnia. W parku leżalnia letnia i kort tenisowy, zimą ślizgawka. Własna plaża, konie na przejażdżki”.

Własnymi ośrodkami wypoczynkowymi w Świdrze dysponowały następujące instytucje: Związek Pracowników Poczt, Telegrafów i Telefonów, Fundacja Domów Wypoczynkowych Pracowników Umysłowych Administracji Wojskowej, Fundusz Pomocy Pracowników PZU, Zrzeszenie Pracowników PKO, Zarząd Kasy Wzajemnej Pomocy Funkcjonariuszy Służby Więziennej. Przy wylocie ul. Kraszewskiego własny ośrodek miała znana warszawska szkoła dla dziewcząt – XI Państwowe Gimnazjum i Liceum im. Marii Konopnickiej. Uczennice przyjeżdżały tu na letni wypoczynek, a także na tygodniowe turnusy, podczas których prowadzono lekcje, odbywały się gry i zabawy.

Wille Świderskie należały do parafii otwockiej, jednak stały się też ważnym ośrodkiem życia religijnego związanego z kultem św. Teresy od Dzieciątka Jezus. W 1930 roku ks. kanonik Jan Majchrzycki założył Instytut Terezjański (przy ul. Mickiewicza). Powstała tu również kaplica. Pod wezwaniem św. Teresy funkcjonowały również: Zakład Naukowo-Wychowawczy (zapewniający ok. 60 dzieciom wszechstronny rozwój i kurację klimatyczną) oraz żłobek. Na wschodnim krańcu Świdra (przy ul. Wiązowskiej) znajdowała się drewniana kaplica wzniesiona z inicjatywy Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek od Cierpiących.

Funkcjonowały dwie ważne placówki medyczne. Jedną z nich było sanatorium przeciwgruźlicze dla dzieci „Dom Zdrowia” przy ul. Majowej (założone z inicjatywy Bronisławy i Kazimierza Dłuskich), a drugą „Sanatorium dla Nerwowo Chorych” dra Rafała Beckera (przy ul. Wiązowskiej).

W 1914 roku z inicjatywy prof. Stanisława Kalinowskiego powstało Obserwatorium Magnetyczne. Składało się ono z dwóch pawilonów zbudowanych wyłącznie z materiałów, które nie zwierały żelaza ani innych substancji magnetycznych. Świderskie obserwatorium było uważane za jedną z najważniejszych tego typu placówek w Europie. Wysoki poziom prowadzonych badań został potwierdzony przez ponad 40 geofizyków z wielu państw, m.in. ze Stanów Zjednoczonych i z Japonii, którzy w 1934 roku przyjechali do Świdra. Praktyczne znaczenie badań tak określiła Wanda Elżbieta Drège, pełniąca funkcję asystentki naukowej w obserwatorium: „pozwalają artylerzystom, górnikom i turystom korzystać w sposób prawidłowy ze wskazań busoli, stwierdzone zaś
w różnych miejscach Polski tzw. anomalje magnetyczne wskazują na nieznane złoża mineralne…”

Urokliwa rzeka przyciągała nie tylko amatorów kąpieli i plażowania. W 1934 roku utworzone zostało Towarzystwo Wędkarskie „Świder”. Zrzeszało ono głównie przedstawicieli inteligencji oraz rzemieślników, którzy prowadzili zakłady w Otwocku i w okolicznych miejscowościach. Wkrótce zostało ono przyjęte do Związku Sportowych Towarzystw Wędkarskich.

Już w pierwszych latach istnienia Otwocka wysuwany był postulat, aby jedną z naturalnych granic miasta była rzeka Świder. Pomysł ten zyskał uzasadnienie po przyłączeniu Kresów do Otwocka. Wskazywano m.in. na to, że Wille Świderskie mają silniejsze więzi gospodarcze i komunikacyjne z Otwockim niż z Falenicą, od której oddzielone są rzeką. Dlatego m.in. oczywiste było wybudowanie wspólnej sieci kanalizacyjnej i wodociągowej dla Otwocka i Willi Świderskich.

W marcu 1939 roku władze rządowe dokonały kolejnych zmian administracyjnych w rejonie linii otwockiej. Do gminy Wawer przyłączono Międzylesie i Anin. Natomiast gmina Letnisko Falenica została powiększona o niemal cały obszar zlikwidowanej gminy Zagódź. Obejmowała m.in. Błota, Dębinkę, Świdry Małe, Julianów, Miedzeszyn. Ponadto do gminy falenickiej – kosztem gminy Wiązowna – przyłączone zostały dwie nadświdrzańskie gromady: Zamlądz i Rycice.

Główne źródła informacji:
„Dziesięciolecie Polski Odrodzonej”, Kraków-Warszawa 1928; B. Łażewski, „Świder i jego okolice”, Warszawa 1936

REKLAMA

REKLAMA