Zając z prezentami

O ile postać zająca od wieków jest jednym z popularnych symboli Wielkanocy, o tyle zwyczaj obdarowywania się w tym czasie większymi czy mniejszymi prezentami na ziemiach polskich miał dotąd raczej ograniczony zasięg i był pielęgnowany niemal wyłącznie na terenach zachodnich, tj. na Pomorzu, w Wielkopolsce i na Śląsku. W ostatnich latach zaczyna jednak cieszyć się zainteresowaniem także wśród pozostałych mieszkańców kraju, zwłaszcza tych najmłodszych

AGATA LEGAN

Legenda o Wielkanocnym Zającu, który pojawia się z koszykiem (niczym mikołaj z workiem) i w świąteczny niedzielny poranek zostawia dzieciom upominki, pochodzi z Niemiec i właśnie stamtąd trafiła na zachodnie ziemie Polski. Tradycyjnie jeszcze przed śniadaniem małe dzieci wychodzą z koszykami do ogrodu, aby szukać ukrytych pod krzewami i w zakamarkach jajek z czekolady lub innych słodyczy czy drobnych prezentów.

W niektórych domach zabawie tej towarzyszą wyścigi polegające na tym, kto uzbiera więcej takich skarbów, bywa też, że znalezione łakocie stanowią jedynie dodatek do większego prezentu od Zajączka, który daje się dziecku po śniadaniu. To, czy obdarowywanie się z okazji obchodów Wielkiej Nocy dotyczy wyłącznie najmłodszych, czy wszystkich członków rodziny oraz czy oznacza wręczanie dużych, czy raczej drobnych upominków, zależy wyłącznie od danej rodziny i nie ma związku z religią. Naturalnie sklepy wykorzystują ten zwyczaj marketingowo, tak jak zresztą każde inne święto, ale wybór należy przecież do nas: nie musimy traktować tego zjawiska w kategoriach presji, a jedynie jako zachętę do tworzenia własnych rodzinnych zwyczajów i wspólnych rozrywek.

Skąd w ogóle zając na Wielkanoc?

Pierwsze chrześcijańskie wspomnienia o nim pochodzą z końca XVII wieku. Zwierzęta te uznawano wówczas za doskonały symbol tzw. mądrych pogan, którzy znajdują schronienie w skale, jaką jest Chrystus. Interpretację tę wykorzystywano często w sztuce sakralnej, przedstawiając zające np. na naczyniach chrzcielnych (na znak, że osoba niewierna przyjmuje naukę Jezusa) czy płytach nagrobnych (aluzja do szczęścia u boku Chrystusa podczas życia wiecznego). Ponadto zające były silnie kojarzone z płodnością, narodzinami, nowym początkiem i nadejściem wiosny, podobnie zresztą jak jajka, a co więcej – również jak jajka – stanowiły element składanych w naturze danin. Dla małych dzieci, zwłaszcza mieszkających na wsi, ten związek był zresztą całkiem logiczny również dlatego, że i pisanki, i kicające po polach zające pojawiały się po prostu w tym samym czasie.

Warto wiedzieć, że szukanie jaj w opuszczonych zajęczych legowiskach należało przed wiekami do całkiem powszechnych wiejskich zwyczajów u progu wiosny. Niektóre polne ptaki składały w nich bowiem jaja, którymi ludzie mogli się pożywić, zanim rozkwit roślinności pozwolił na zrobienie nowych zapasów (odniesieniem do tego jest wicie w wielkanocną sobotę gniazdek ze słomy lub bibuły i układanie ich w miejscach, w których zajączek ma podrzucić jajka).

Prawdziwy „boom” na wielkanocne zające przyniosła jednak dopiero końcówka XVIII wieku i rozwój poczty. Zając z wielkim koszykiem na plecach, pełnym kolorowych jajek, czy wiązanką bazi lub kwiatów stał się powszechnym motywem na kartkach ze świątecznymi życzeniami. Co ciekawe, w Niemczech do dziś funkcjonują trzy „zajęcze” urzędy pocztowe, które – zupełnie jak bożonarodzeniowa poczta świętego mikołaja – zajmują się przyjmowaniem listów do Zająca Wielkanocnego i odpowiadaniem na nie.

Jak wykorzystać nowy zwyczaj?

Puszysty zajączek przynoszący dzieciom prezenty na Wielkanoc z pewnością budzi u maluchów pozytywne emocje i skojarzenia. Warto użyć tej postaci, by stworzyć wokół świąt przyjazny dla dzieci klimat, a szukanie jajek (UWAGA: to wcale nie muszą być czekoladki, równie dobrze możecie schować w domu czy ogródku ozdobne pisanki, małe pluszowe kurczaczki lub inne drobiazgi związane tematycznie z Wielkanocą) potraktować jako doskonałą zabawę dla członków rodziny i przyjaciół – zaangażujcie w to kuzynów, babcię i dziadka, a może nawet dzieci sąsiadów. Zorganizujcie drużynowe zawody z nagrodami albo podchody, w których jajka będą kolejnymi wskazówkami. 

CIEKAWOSTKA: W niektórych krajach, np. we Francji, są organizowane grupowe poszukiwania czekoladowych jajek w parkach miejskich.

Zajęcze konotacje

  • W wierzeniach pogańskich zając symbolizował płodność i obfitość, bywał ofiarowywany bogom w rytuałach mających zapewnić urodzaj.
  • Chrześcijanie kojarzyli zająca także z przemianą, ponieważ zmieniał on swoje umaszczenie na wiosnę, co miało przywoływać zmianę zachodzącą w człowieku, który uwierzy w zmartwychwstałego Jezusa dającego swoim wyznawcom nowe życie.
  • W dawnej ikonografii zając pojawia się pod stopami Maryi Panny jako symbol osób słabych i pokornych, które należy otoczyć opieką.
  • Zwierzę to jest ściśle związane z nadejściem wiosny, nie tylko symbolicznie. Jeszcze nie tak dawno tuż po świętach wielkanocnych rozpoczynał się sezon polowań na zające.

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.