Migrena to więcej niż ból głowy

Ból głowy jest najpowszechniejszą z dolegliwości – doświadcza go każdy z nas. Może być reakcją na zmęczenie, stres czy hałas lub objawem towarzyszącym urazom i chorobom. Jego szczególną postacią, będącą osobną jednostką chorobową, jest migrena. Ten uciążliwy stan – według najnowszych szacunków – dotyka od 15 do 30 proc. populacji, a główną trudnością w jego terapii jest właściwe rozpoznanie i dobranie skutecznego leczenia. Niestety, wciąż jako jedyny sposób leczenia traktowane jest przyjmowanie leków przeciwbólowych

AGATA LEGAN

Skuteczna walka z bólem zależy zawsze od prawidłowego rozpoznania. Warto wiedzieć, że istnieje klasyfikacja Międzynarodowego Towarzystwa Bólów Głowy, która dzieli tego typu dolegliwości na pierwotne i wtórne. Pierwotne bóle głowy to bóle o nieznanej przyczynie. Najczęstsze pierwotne bóle głowy to ból głowy napięciowy i migrena. Wtórne bóle spowodowane są znaną chorobą. Ból głowy może być spowodowany chorobą układu nerwowego, taką jak np. zapalenie opon mózgowych, guz mózgu, krwiak. Bóle głowy mogą też dawać zmiany w obrębie kręgosłupa szyjnego, np. dyskopatia szyjna. Często towarzyszą chorobom innych tkanek i układów. Występują w przebiegu chorób infekcyjnych dróg oddechowych, zapalenia zatok obocznych nosa, anemii, niedoczynności tarczycy, niewydolności krążenia, w bezdechu sennym i niedotlenieniu, w chorobach oczu, jaskrze, wadach wzroku…

Bóle głowy mogą też być objawem niepożądanym stosowania niektórych leków lub wynikiem nadużywania ich czy stosowania zbyt wielu medykamentów. Występują w przebiegu zarówno ostrych, jak i przewlekłych zatruć. Większość bólów głowy należy skonsultować z lekarzem. Lepiej nie ryzykować samodzielnego stawiania diagnozy. Specjalista może zlecić wykonanie szczegółowych badań, w tym np. tomografii komputerowej czy rezonansu magnetycznego.

W pierwotnych bólach głowy, do których należy migrena, brak jest charakterystycznych badań pozwalających na potwierdzenie rozpoznania. Ponieważ bólu głowy nie widać, a wynik badania neurologicznego, wykonane badania obrazowe są najczęściej prawidłowe – rozpoznanie i właściwe zaklasyfikowanie bólu głowy opiera się na dokładnie przeprowadzonej rozmowie z chorym. Pod uwagę bierze się wiele rzeczy: charakter bólu czy np. jest pulsujący, kłujący, uciskowy, rozpierający, jego lokalizację, rozszerzanie się i promieniowanie. Należy zwrócić uwagę na objawy początkowe, rozwój bólu, czynniki, które go prowokują, nasilają i łagodzą, objawy towarzyszące np. mdłości, czas trwania ataku bólu, częstotliwość występowania bólów w ciągu miesiąca i wiele innych.

Warto przy pierwszych symptomach migreny samemu zrobić rozeznanie w rodzinie. Jeśli co najmniej jedno z rodziców cierpi na migreny, ryzyko ich wystąpienia u potomstwa wynosi 50-75 proc., jeśli choruje bliźniak, będzie to ponad 50 proc. Ważne jest też, by zacząć prowadzić notatki zapisując charakter bólu, czas trwania lecz także własne spostrzeżenia co do tego, z jakimi czynnikami może być związany.

Wielka niewiadoma

Migrenę jako odrębne schorzenie medycy znali i opisywali już w starożytności. Pierwsze wzmianki o podobnych dolegliwościach znajdują się w pismach uczniów Hipokratesa z ok. 200 r. p.n.e. Jako pierwszy wyróżnił ją w I w. n.e. grecki lekarz Areteusz z Kapadocji, nadając jej nazwę „heterocrania”. Bazując na jego pracach, żyjący w II w. Galen z Pergamonu zmienił ten termin na „hemicrania”, czyli „połowa głowy”, co z czasem przekształciło się w migrenę (dziś hemikrania to odrębna jednostka chorobowa). Na przestrzeni wieków wiązano ją z chorobami mózgu, padaczką, psychozą, zaburzeniami gospodarki wodnej organizmu, przeczulicą układu nerwowego lub urazami nerwów twarzoczaszki, niedoborem serotoniny i wieloma innymi procesami. Ostatecznie jednak nie udało się odkryć, na czym dokładnie polega jej mechanizm (uznaje się, że stanowi kombinację zmian naczyniowych, predyspozycji genetycznych i zwiększonej wrażliwości mózgu na bodźce).

Mimo wszystko chorobie można nadać pewne ramy: pojawia się zwykle w okresie dojrzewania (tj. między 20. a 30. rokiem życia), czterokrotnie częściej u kobiet niż u mężczyzn. Zgodnie z kryteriami rozpoznania ból jest połowiczy, pulsujący (tętniący), szybko narastający, silny. Towarzyszy mu wiele innych dolegliwości: nudności lub wymioty, światłowstręt, nadwrażliwość na dźwięki lub zapachy, a zwykła aktywność np. chodzenie nasila ból głowy. Może wystąpić bladość skóry, zwłaszcza po bolesnej stronie twarzy, zawroty głowy, omdlenia, ślinotok lub suchość w jamie ustnej. Napad bólu trwa zazwyczaj od czterech do 72 godzin, utrudniając poruszanie się i codzienne czynności.

Migrena to nie tylko ból głowy, przebiega w charakterystycznych dla siebie fazach: objawy zwiastunowe, aura, ból głowy, objawy ponapadowe. Ból głowy może być poprzedzony objawami zwiastunowymi, takimi jak pogorszenie samopoczucia, zmęczenie, drażliwość, naprzemiennie występujące stany obniżonego nastroju i euforii, senność, brak apetytu. Zwiastuny migreny występują najczęściej kilka dni do kilku godzin przed wystąpieniem bólu głowy.

U około 30 proc. osób ból głowy poprzedza aura. Najczęściej występuje aura wzrokowa. Zazwyczaj jest to migoczący półksiężyc, mroczki, ciemne plamy, błyski lub świecące punkty, objaw śnieżenia, zniekształcenia obrazu np. jego zmniejszenie lub zwiększenie, nieprawidłowe proporcje bądź kształty widzianych przedmiotów. Aura może mieć charakter zaburzeń czucia pod postacią mrowienia wokół ust, drętwienia czy mrowienia kończyn, odbieranego także jako wrażenie przebiegającego „prądu”. Inne rzadkie rodzaje aury to zaburzenia mowy, niedowład, czyli osłabienie kończyn, czasami nawet zaburzenia przytomności. Aura występuje bezpośrednio przed napadem migreny i poprzedza ją o kilka minut do godziny. Z kolei faza ponapadowa, to ogólne zmęczenie i rozbicie, pogorszenie sprawności intelektualnej oraz zdolności koncentracji, czasami senność.

Profilaktyka

Migrena może występować bez związku z bodźcami zewnętrznymi, jednak wielu pacjentów szybko dostrzega jej związek z różnorodnymi czynnikami spustowymi. Profilaktyka polega zatem na tym, by je określić i w miarę możliwości ich unikać. Do najczęstszych wyzwalaczy migren należą: alkohol, napoje kofeinowe, stres, zmęczenie, zła dieta, brak snu, zmiany pogody (zwłaszcza gwałtowne zmiany ciśnienia), upał i silne bodźce (zapach, intensywne światło), ale też… żeńskie hormony. Wyróżnia się nawet tzw. migrenę miesiączkową/menstruacyjną, która pojawia się regularnie przed okresem lub w jego trakcie.

Niezależnie od ustalonych indywidualnie zapalników warto ponadto zapobiegawczo:

  • ograniczać spożywanie alkoholu i kofeiny,
  • prowadzić regularny tryb życia – pilnować pór posiłków, czasu na świeżym powietrzu oraz snu,
  • kąpać się w chłodnej wodzie (gorące kąpiele nie są zalecane dla osób z migreną),
  • unikać zbyt obfitych posiłków, szczególnie wieczorem,
  • ograniczać takie produkty jak czerwone mięso, żółte sery, żywność wysoko przetworzona i o wysokiej zawartości soli,
  • unikać hałasu, mocnych zapachów, tłumów, miejsc z jaskrawym lub migoczącym światłem.

Terapia na miarę

Nie istnieje żadna uniwersalna metoda leczenia migreny. Jeżeli jednak napady nie są częste, do czterech w ciągu miesiąca, podaje się standardowo leki przeciwbólowe lub środki typowo przeciwmigrenowe, czyli tryptany oraz – w razie konieczności – leki uspokajające czy przeciwwymiotne. Jednak należy pamiętać, że nie są one przeznaczone do długotrwałego stosowania. Jeżeli migrena występuje częściej, trzeba wdrożyć odpowiednie leczenie profilaktyczne.

Pulsujące miejsca można uciskać palcami lub rozmasowywać. Wielu pacjentom pomagają ponadto różne sposoby leczenia niefarmakologicznego, takie jak terapia manualna, behawioralna czy relaksacyjna. – Owocną terapią w bólach głowy jest praca z układem mięśniowo-powięziowym pozwalająca na zmniejszenie napięcia i dysfunkcji tkanki łącznej – tłumaczy terapeuta manualny Michał Witecki. – Mobilizacje prowadzi się nie tylko w obrębie głowy, stawów skroniowo-żuchwowych i kręgosłupa szyjnego, lecz także w odległych częściach ciała, np. w stawach biodrowych. Dzięki działaniu holistycznemu udaje się w znacznym stopniu zmniejszyć dolegliwości migrenowe – dodaje.

Pierwsze symptomy migreny

  • Bóle głowy występują napadowo, okresowo, nawracają, trwają do 72 godzin, a przy tym nie są związane z żadnymi chorobami ani urazami.
  • Przed napadem bólu pojawia się tzw. aura (dotyczy ok. 30 proc. przypadków migreny), czyli np. zaburzenia wzroku, czucia, mowy itp.
  • Ból głowy jest jednostronny, pulsujący i nasila się przy wykonywaniu jakichkolwiek ruchów lub czynności.
  • Zaobserwowaliśmy u siebie cztery lub więcej takich ataków bólu.

Jeśli migrenie towarzyszą zaburzenia przytomności/świadomości lub niedowład kończyn, trzeba pilnie wezwać pogotowie

 

Zdaniem eksperta

dr n. med. Anna Błażucka, neurolog, Europejskie Centrum Zdrowia Otwock, kierownik Instytutu Diagnostyki i Leczenia Bólu Warszawa
Migrena, jak każda inna choroba, wymaga specjalistycznego leczenia. Istnieje kilka terapii, które pozwalają ją skutecznie kontrolować, eliminując napady bólów głowy. W przypadku, gdy migrena jest oporna na leki przeciwbólowe lub występuje częściej niż trzy-cztery razy w miesiącu, należy włączyć leczenie profilaktyczne polegające na codziennym przyjmowaniu leków. Najczęściej są to niektóre leki przeciwpadaczkowe lub przeciwdepresyjne. Jedną z najnowocześniejszych terapii jest leczenie toksyną botulinową. Warunkiem powodzenia jest „ostrzykiwanie głowy” toksyną Botox według schematu PREEMPT, a więc 31-39 punktów podania leku.
Inną skuteczną metodą jest leczenie przeciwciałami monoklonalnymi, które pacjenci nazywają czasem „szczepionką”. Przeciwciała to zastrzyk przyjmowany raz w miesiącu. Ważne, by leczenie migreny prowadził doświadczony specjalista. Przyjmowanie tylko leków przeciwbólowych może doprowadzić do powstania migreny przewlekłej, opornej na leczenie z polekowymi bólami głowy.

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.