Zachować nie tylko świdermajery

Specjalistyczna Pracownia Terenowa – Centrum Architektury Drewnianej ma siedzibę w zabytkowej otwockiej willi „U Dziadka”. Reprezentacyjny dla tej instytucji budynek czeka na remont. Dopiero po jego zakończeniu CAD rozwinie skrzydła. Jak dotychczasowe kilkanaście miesięcy pracy ocenia kierownik pracowni AGNIESZKA GAJC?

Jakie są podstawowe zadania CAD i jak chcecie je realizować?

– Planowana działalność instytucji jest adresowana do szerokiego grona odbiorców: służb konserwatorskich i wykonawców prac, właścicieli i opiekunów obiektów drewnianych oraz do ogółu społeczeństwa w zakresie budowania świadomości społecznej i popularyzacji architektury drewnianej. Wyznaczone cele będą realizowane m.in. poprzez organizację szkoleń, warsztatów i kursów praktycznych, konferencji i wydarzeń popularyzujących architekturę drewnianą, a także opracowywanie oraz udostępnianie poradników i podręczników dobrych praktyk. Po oddaniu siedziby do użytku planowane jest uruchomienie punktu konsultacyjnego dla właścicieli i opiekunów obiektów drewnianych oraz prowadzenie działalności edukacyjnej i animacyjnej skierowanej także do społeczności lokalnej. W grudniu, dosłownie przed tygodniem, udało się nam kupić sąsiednią działkę, dzięki czemu teren przeznaczony na aktywności i wydarzenia plenerowe zostanie powiększony, co również stwarza nam większe możliwości działania.

 Kto finansuje te działania?

– Centrum Architektury Drewnianej w Otwocku zostało powołane jako część struktury Narodowego Instytutu Dziedzictwa w ramach realizacji zadań wpisanych w Krajowy Program Ochrony i Opieki nad Zabytkami na lata 2019-2022.

 Centrum powołano w trudnym czasie. Pandemia pokrzyżowała wiele planów. Co udało się dotąd zrobić?

– CAD powołano w 2020 roku, ja pełnię funkcję kierownika od lutego 2021 roku. Z uwagi na brak siedziby i sytuację związaną z pandemią w tym roku działania odbywały się głównie w przestrzeni internetowej. W kwietniu, w ramach Międzynarodowego Dnia Ochrony Zabytków, została zorganizowana ogólnopolska konferencja w formie webinarium „Architektura drewniana od deski do deski. Teoria i praktyka”. Na kanale YouTube Narodowego Instytutu Dziedzictwa są dostępne także nagrania wykładów dotyczących różnych zagadnień związanych z ochroną i konserwacją drewnianych budynków. Pod koniec roku ukaże się pierwszy z serii poradników dla właścicieli takich budynków.

Wychodzimy też w żywą przestrzeń. W lipcu w Muzeum Rolnictwa im. ks. Krzysztofa Kluka odbyła się dwutygodniowa letnia szkoła dla studentów, rzemieślników i specjalistów różnych dziedzin związanych z architekturą drewnianą. W ramach praktycznych warsztatów dokonano translokacji zabytkowego spichlerza. We wrześniu na warszawskim osiedlu Jazdów zorganizowano warsztaty z konserwacji drewna dla właścicieli drewnianych budynków. Nawiązano także współpracę z innymi podmiotami, te działania będą kontynuowane w przyszłym roku.

 Kiedy ośrodek będzie działał w pełni aktywnie?

– Centrum od początku stara się działać na tyle aktywnie, na ile pozwalają na to warunki. Musimy pamiętać, że oddanie siedziby do użytku to perspektywa co najmniej dwóch lat. Ponadto usytuowana w Otwocku placówka będzie prowadziła działalność na skalę ogólnopolską, więc zamierzamy wspierać nie tylko właścicieli drewnianych budynków stanowiących dziedzictwo linii otwockiej, lecz także użytkowników takich budynków ze wszystkich regionów. Stąd m.in. wziął się pomysł na organizację letnich szkół i warsztatów w różnych lokalizacjach, aby pochylać się nad specyfiką architektury regionalnej i jej potrzebami.

Docelowo chcemy nawiązać również współpracę z najbliższym sąsiedztwem, czyli miastem Otwock, starostwem powiatowym i dzielnicą Wawer oraz z mieszkańcami linii otwockiej, aby ich wspierać i stworzyć warunki do zachowania świdermajerów.

Willa „U Dziadka”

Wasza siedziba to będzie zapewne wzorcowy przykład tego, jak dbać o architektoniczną spuściznę. Przypomnisz krótko historię tego miejsca?

– W 2019 roku Narodowy Instytut Dziedzictwa kupił zabytkową drewnianą willę „U Dziadka” w Otwocku, która została wybudowana na przełomie lat 20. i 30. XX wieku z przeznaczeniem na pensjonat dla letników. Historia budynku jest nieco tajemnicza, ponieważ nie miał on dokumentacji naukowo-historycznej. Badania architektoniczne, przeprowadzone w 2020 roku przez zespół NID, pozwoliły odkryć, że pierwszym właścicielem budynku był Salomon Mitman, natomiast wcześniej zakładano, że przed wojną willa stanowiła część większej posiadłości – willi „Elwirów”. Sam budynek również wyróżnia się na tle innych przedstawicieli drewnianej architektury linii otwockiej z uwagi na uproszczoną formę architektoniczną. Musimy również pamiętać, że przez lata ulegał on wielu przekształceniom, które niekoniecznie miały na niego pozytywny wpływ. Po wojnie działało tu Ognisko „Świder” Towarzystwa Przyjaciół Dzieci Ulicy, mieszkał tu Kazimierz Lisiecki „Dziadek” (dlatego z czasem willa zyskała nazwę „U Dziadka”). W 2012 roku obiekt został wyłączony z użytkowania.

Udało się nam pozyskać kompletną dokumentację projektowo-kosztorysową dla remontu, przebudowy i adaptacji willi „U Dziadka”, dzięki czemu w przyszłym roku będziemy mogli przystąpić do procedury wyboru wykonawcy prac remontowych i konserwatorskich. Przez cały rok spotykaliśmy się także z członkami kolegium konserwatorskiego, których zadaniem jest opiniowanie projektu i czuwanie nad jego realizacją. Po modelowo przeprowadzonym remoncie, konserwacji i adaptacji budynek będzie pełnił funkcję siedziby Centrum Architektury Drewnianej. Mamy nadzieję, że prowadzona w nim działalność, ukierunkowana również na potrzeby oddolne i wspieranie mieszkańców, będzie stanowiła w pewien sposób kontynuację historii tego miejsca.

Rozmawiał Przemek Skoczek

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.