Choroba jak odcisk palca

Wbrew pozorom nietrudno ją przeoczyć. Nieustanny stres, zdenerwowanie czy nadmierna nerwowość stały się do tego stopnia częścią naszej codzienności, że właściwie nikogo nie dziwią, a nieadekwatne do sytuacji reakcje ze strony układu nerwowego postrzegamy zwyczajowo jako charakterystyczną cechę danego człowieka, a nie zaburzenie wymagające terapii. To błąd, bo zaniedbanie leczenia stanów nerwicowych może prowadzić do poważnych dolegliwości, z którymi coraz trudniej się uporać

AGATA LEGAN

Etiologia nerwicy jest bardzo złożona i wysoce zindywidualizowana, choć z pewnością istotną rolę odgrywają w niej czynniki genetyczne i społeczne (wsparcie ze strony bliskich, relacje z ludźmi, zdolności radzenia sobie ze stresem, przekonania, rodzaj pracy itp.). Za bezpośrednią przyczynę uznaje się najczęściej nierozwiązane, niewyrażone, a często nieuświadomione konflikty wewnętrzne, choć one same nie są w stanie wywołać nerwicy. Zapadalność na nią wiąże się z kompilacją tych konfliktów i kilku innych czynników, w tym spadku odporności, niektórych chorób towarzyszących, zmian związanych z wiekiem, przewlekłego lub nagłego stresu itp. Warto wiedzieć, że obecnie odchodzi się od używania pojęcia „nerwica” jako niedostatecznie precyzyjnego, a poszczególne zaburzenia umieszcza się w różnych kategoriach dolegliwości psychicznych, takich jak np. nerwica natręctw, nerwica depresyjna, nerwica neurasteniczna, hipochondria i inne. Klasyfikacja ta z jednej strony nadal nie jest wystarczająca, ponieważ nerwice wiążą się nie tylko z problemami natury psychicznej, lecz także dają silne reakcje cielesne.

Z drugiej strony mają jednak wiele tzw. objawów osiowych i są poddawane podobnemu procesowi terapeutycznemu. Za punkt styczny wszystkich zaburzeń nerwicowych uznaje się m.in. właśnie wspomniane dolegliwości somatyczne (np. bóle, bezsenność, brak apetytu, zanik popędu płciowego), lęk, który najczęściej przybiera postać uogólnionego niepokoju, ale może mieć też formę fobii czy silnych napadów paniki, oraz inne zaburzenia zachowania.

Niełatwa diagnostyka

Na różnego rodzaju zaburzenia nerwicowe cierpi ok. 20 proc. populacji i zwykle zaczynają się one pojawiać u osób powyżej 50. roku życia, przy czym ataków częściej doświadczają kobiety. Problem z diagnozowaniem nerwicy u osób starszych polega na tym, że związane z nią dolegliwości somatyczne mogą świadczyć o wielu innych chorobach. Brakuje także wykwalifikowanych specjalistów – psychogeriatria jest dziedziną bardzo młodą, podczas gdy silna jest tradycja przypisywania procesowi starzenia się organizmu takich objawów jak: zmiany w osobowości, stany depresyjne, zaniki pamięci, problemy z koncentracją, skłonność do agresji, tracenie cierpliwości, zawroty głowy, bóle bez przyczyny, uczucie zmęczenia, apatia czy nawet pojawienie się dziwnych nawyków (kompulsywnych). Podstawowym narzędziem do rozpoznania zaburzenia nerwicowego jest wywiad psychologiczny (powinien obejmować także historię innych chorób oraz wszystkich dolegliwości, także fizycznych) i obserwacja pacjenta przez psychologa lub psychiatrę. U osób po 65. roku życia konieczne będzie też wykonanie odpowiednich badań osobowościowych i neuropsychologicznych (m.in. po to, by wykluczyć proces otępienny).

Symptomy do kontroli

Co powinno nas zaniepokoić i skłonić do zgłoszenia się do odpowiedniego lekarza (nasz internista powinien wypisać skierowanie do psychiatry)? Przede wszystkim trwające przewlekle zaburzenia natury emocjonalnej, w tym stale odczuwany uogólniony (niemający konkretnego źródła) lęk, silne poczucie zagrożenia, umartwianie się, wahania nastrojów, nad którymi nie panujemy, zwiększona drażliwość, wybuchy złości, chroniczne zmęczenie, apatia, niechęć do podejmowania działania, problemy z pamięcią, skupieniem i percepcją rzeczywistości, różnego rodzaju zaburzenia snu – to najczęściej wymieniane objawy, chociaż niekoniecznie pierwsze, z jakimi trzeba się mierzyć. Zdarza się, że nerwica zaczyna się znacznie wcześniej manifestować poprzez objawy somatyczne, np. bóle czy dysfunkcje poszczególnych narządów, które nie mają korzeni w ich nieprawidłowym stanie biologicznym. Mogą to być: bóle i zawroty głowy, bóle żołądka, wymioty, biegunki, skoki ciśnienia, bóle kręgosłupa na różnych odcinkach, bóle serca, kołatanie serca, ucisk w klatce piersiowej, ucisk w gardle, suchość w ustach, częstomocz, obfite pocenie się, zaburzenia oddychania, zaburzenia czucia i funkcjonowania innych zmysłów, np. wzroku lub słuchu, usztywnienie mięśni, łącznie z niedowładem (dotyczy to głównie kończyn górnych lub dolnych), impotencja, padaczkopodobne napady drgawkowe i wiele innych indywidualnych objawów. Sygnałem do przeprowadzenia pełnej diagnozy powinny być ponadto tzw. natręctwa, czy to pod postacią myśli, od których nie można się uwolnić, czy też powtarzanych kompulsywnie ruchów lub czynności, np. nieustanne wycieranie rąk, sprawdzanie zamków w drzwiach lub zakręcenie kurków.

Cierpliwa terapia

Leczenie nerwicy to zawsze proces, co oznacza, że trwa długo lub nawet bardzo długo i wymaga od pacjenta sporo pracy. Podstawową metodą jest ukierunkowana psychoterapia, podczas której uczy się chorego radzenia sobie z objawami tak, by umożliwić mu codzienne funkcjonowanie i życie w społeczeństwie na zadowalającym go poziomie.

Częścią tego może być np. praca nad zmianą wyobrażeń i przekonań o świecie, trening asertywności lub technik relaksacyjnych. Farmaceutyki, czyli środki chemiczne, które modyfikują wrażliwość komórek nerwowych, działają bezpośrednio na receptory synaptyczne, na sposób uwalniania i wychwytywania neuroprzekaźników w układzie nerwowym i wywierają wpływ na metabolizm hormonów – serotoniny, noradrenaliny i dopaminy – włącza się tylko w ciężkich przypadkach lub sytuacjach zagrożenia zdrowia czy życia (jako takie traktowane jest także ryzyko śmierci samobójczej). Medykamenty mają za zadanie złagodzić ostre objawy na tyle, by można było skutecznie prowadzić leczenie psychoterapeutyczne. Takie leki są często niezbędne przy nerwicy natręctw, lękowej (z fobiami i atakami paniki) czy depresyjnej. W przypadku osób starszych, zwłaszcza samotnych, ogromne korzyści przynosi także psychoterapia grupowa, która pozwala skorygować nie tylko zachowania nerwicowe, lecz także relacje w rodzinie i społeczeństwie. Ponadto zapewnia poczucie wsparcia, przynależności i bezpieczeństwa, co samo w sobie ma ogromny potencjał leczniczy.

Niektóre kategorie zaburzeń nerwicowych:

fobie – paniczny strach i unikanie konkretnych rzeczy, zjawisk lub sytuacji; u starszych osób najczęściej są to np. agorafobia, tanatofobia, fobia społeczna czy kancerofobia,

zaburzenia lękowe – mogą mieć postać stałego, uogólnionego poczucia lęku lub napadów paniki (często przypominają zawał lub udar),

zaburzenia obsesyjno–kompulsyjne, czyli tzw. nerwica natręctw – pacjent stale odczuwa napięcie, ma niedające się opanować myśli, wyobrażenia, wykonuje czynności lub ruchy impulsywne, którym nie potrafi się oprzeć, a które chwilowo przynoszą mu ulgę, u osób starszych takie zachowania bywają mylnie interpretowane jako problemy z pamięcią,            

reakcja na silny stres i zaburzenia adaptacyjne to np. zespół stresu pourazowego (PTSD) – traumatyczna sytuacja, która go wywołała uporczywie wraca we wspomnieniach, myślach i koszmarach, zniewala chorego, który – często nieudolnie – próbuje unikać miejsc i sytuacji kojarzących się mu z tamtymi przeżyciami,

nerwica depresyjna – charakteryzuje się objawami depresji i niepokoju, którym towarzyszy uporczywe powracanie do traum; u osób starszych są to np. owdowienie, osamotnienie lub ciężka choroba,

nerwica hipochondryczna – to nadmierne zaabsorbowanie własnym ciałem lub jego częścią, nieustanne skargi na własną fizyczność, przekonanie o poważnych nieprawidłowościach organizmu, w tym nawet, że choruje się na niewykryty nowotwór; u schorowanych osób starszych przybiera postać wyolbrzymiania swoich dolegliwości,

neurastenia – wiąże się z ciągłym zmęczeniem, wyczerpaniem fizycznym i psychicznym, a niejednokrotnie bólem całego ciała; u osób starszych to niestety najczęściej ignorowana postać nerwicy.

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.