Kolejne zabytki w Otwocku

24 stycznia Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków poinformował o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego dwóch budynków położonych w Otwocku. Są to drewniane wille przy ul. Kościelnej 16 i 18, czyli pensjonat Nestorowiczówny i willa „Szeliga”, stanowiące cenne przykłady drewnianego budownictwa letniskowego miejscowości podwarszawskich

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Warszawie podkreśla na swoich stronach internetowych, że konsekwentnie podejmuje działania z zakresu ochrony prawnej drewnianego budownictwa letniskowego miejscowości podwarszawskich. W związku z takim założeniem prof. dr hab. Jakub Lewicki, Mazowiecki Wojewódzki Konserwator Zabytków, w styczniu 2022 r. podjął decyzję o wpisie do rejestru zabytków nieruchomych województwa mazowieckiego dwóch kolejnych cennych przykładów tego typu zabudowy z terenu Otwocka położonych przy ul. Kościelnej 16 i 18.

Posesja przy ul. Kościelnej 16 i 18 (dawne numery 7 i 10), znajdująca się w kwartale ul. Kościelnej, ul. Kościuszki, ul. Chopina, została wytyczona przed 1893 r. i należała wówczas do rodziny Zawadzkich. Od 1898 r. do lat 20. XX w. w budynku nr 16 (dawniej nr 7) mieścił się jeden z najbardziej cenionych w mieście pensjonatów należący do Jadwigi Nestorowiczówny. Zachowały się nawet dawne prospekty reklamowe zawierające fotografię obiektu. W 1906 r. nieruchomość stała się własnością p. Szeliskiej, od której pochodzi zwyczajowa nazwa posesji, tzw. willa „Szeliga”. W jednym z budynków na terenie posesji (obecnie niestety już nieistniejącym) przez jakiś czas mieszkał Józef Piłsudski, który nie otrzymał pozwolenia ówczesnej niemieckiej władzy na przebywanie w Warszawie. Wydarzenie to upamiętnia obelisk usytuowany u zbiegu ulic Kościuszki i Chopina ufundowany przez mieszkańców Otwocka po śmierci marszałka.

Około 1915 r. działka przy ul. Kościelnej została zakupiona przez Oszera (Uszera) Perechodnika. W 1921 r. na posesji znajdowały się trzy drewniane budynki: piętrowy w narożniku działki (obecnie nr 18), sąsiadujący z nim parterowy pensjonat Nesterowiczówny (ob. nr 16), do którego w tym samym roku dobudowano pomieszczenie kuchenne od strony południowej, parterowy dom w głębi działki (ob. nr 12) i drewniana zabudowa gospodarcza przy południowej granicy posesji: stróżówka, ustępy i drewutnie, na działce rosły m.in. sosny i akacje. W 1924 r. na posesji wzniesiono kolejny budynek mieszkalny (ob. nr 14) przeznaczony dla jej właściciela, w kolejnych latach zmieniono przebieg południowej granicy działki i lokalizację budynków gospodarczych. W 1935 r. w budynku narożnym dokonano przebudowy wnętrz na pierwszym piętrze i wykonano kanalizację. Pomieszczenia w budynku nr 16 i 18 były przeznaczone na wynajem do celów mieszkaniowych i użytkowych – na parterze narożnego domu znajdował się sklep braci Pachulskich, sklep galanteryjny, w budynku swoje gabinety mieli dentystka K. Ch. A. Goldszmidt, lekarze Albert Emanuel i Bronisław Grabiński. Mieściły się tam także siedziby założonego na początku XX w. klubu inteligencji miejscowej „Spójnia” i Towarzystwa Miłośników Radia „Emero”. W klubie organizowano spotkania i odczyty, m.in. Tadeusza Boya-Żeleńskiego.

W czasie II wojny światowej Perechodnik wraz z synami po nieudanej próbie zaciągnięcia się do Wojska Polskiego powrócił do Otwocka i po przesiedleniu zamieszkał wraz z rodziną w tamtejszym getcie. Budynki przy ul. Kościelnej były zamieszkane przez ludność polską, w większości wcześniejszych najemców lokali, z których wyłącznie jedna lokatorka, p. Dąbrowska, umożliwiła małżeństwu Perechodników ukrycie się w wynajmowanym przez nią pokoju na piętrze (prawdopodobnie był to budynek przy ul. Kościelnej 18). Losy rodziny, której większość została zamordowana w Treblince i w Warszawie, zostały opisane we wspomnieniach syna Oszera, Caleka Perechodnika, z 1943 r. Co najmniej od 1941 r. w budynku nr 18 mieściła się kancelaria Komornika Sądu Grodzkiego w Otwocku.

Zabudowania przy ul. Kościelnej znajdujące się w tzw. polskiej dzielnicy przetrwały działania wojenne bez większych zniszczeń. Po zakończeniu II wojny światowej posesja powróciła do rąk Perechodników, a w 1947 r. została sprzedana. Obecnie jest ona podzielona na kilka działek ewidencyjnych i stanowi własność prywatną.

W opinii Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków budynki przy ul. Kościelnej 16 i 18 posiadają unikatowe w skali miasta walory artystyczne jako indywidualnie zaprojektowane dzieło architektury uzdrowiskowej wzniesionej na przełomie XIX i XX w. Zabudowa przy ul. Kościelnej 16 i 18 ma także wyjątkową w skali miasta wartość historyczną. Posesja została wytyczona w pierwszych latach istnienia Otwocka i oznaczona na mapie „Przewodnika po Otwocku i okolicach” autorstwa Edmunda Diehla z 1893 r. Z uwagi na fakt, że wiele przykładów historycznej zabudowy drewnianej w Otwocku uległo zniszczeniu, a zachowane obiekty często nie posiadają dokumentacji archiwalnej, możliwość weryfikacji poszczególnych faz budowlanych z zachowaną materialną tkanką znacznie podnosi wartość naukową budynków przy ul. Kościelnej 16 i 18. Ponadto zachowały się archiwalne fotografie oraz reklamy pensjonatu i sklepu, a także anonse prasowe lekarzy przyjmujących w budynku, co nadaje mu rangę cennego dokumentu historii Otwocka jako miasta uzdrowiskowego i letniskowego.

SW

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.