Silversi na rynku pracy

Ageizm, czyli dyskryminacja ze względu na wiek, na rynku pracy jest niestety zjawiskiem powszechnym. Mimo rosnącego statystycznego udziału osób starszych w społeczeństwie, który niejako wymusza ich aktywizację zawodową, a także licznych przepisów prawnych chroniących przed nierównym traktowaniem wciąż trudno jest wpłynąć na zmianę w postrzeganiu pracowników powyżej 50. roku życia raczej jako balastu niż zysku dla przedsiębiorstwa czy choćby sprawić, by stali się dla rekruterów bardziej widoczni

AGATA LEGAN

Podłożem do wykluczania czy gorszego traktowania osób dojrzałych na rynku pracy są m.in. negatywne stereotypy dotyczące starzenia się. Kojarzone z nim nagminnie słabsze zdrowie i częstsze branie urlopów, mniejsza wydajność, niższa gotowość do zmian, brak werwy, a zatem inicjatywy, trudności w nauce języków obcych i opanowaniu nowych technologii, brak cyfrowych kompetencji – żadne z tych zjawisk nie jest regułą dotyczącą automatycznie wszystkich przedstawicieli danej grupy wiekowej. Co więcej, w praktyce okazują się one najczęściej zwykłymi uprzedzeniami.

Nie tylko te krzywdzące przekonania mają wpływ na słabszą pozycję seniorów względem młodszych pracowników. Decyduje o tym również święcący triumfy kult młodości i lęk przed upływającym czasem, ogromna konkurencja w niemal każdej branży, a przy tym możliwość wyboru spośród wielu kandydatów na dane stanowisko. Dodatkowo duże koszty prowadzenia działalności gospodarczej sprawiają, że pracodawcy poszukują zawsze jak najtańszych i najbardziej wydajnych rozwiązań (a młodszy kandydat, z mniejszym dorobkiem i doświadczeniem, nieznający jeszcze swojej wartości będzie i tańszy, i gotowy do pracy po godzinach). Niestety błyskawiczny rozwój technologiczny również nie pomaga, ponieważ zaburza budowanie naturalnej kiedyś relacji mistrz – uczeń, w której to właśnie osoby starsze mogły przekazywać swoją wiedzę kolejnemu pokoleniu pracowników. Istotną kwestią jest także stosunkowo niska średnia wieku rekruterów, dla których kandydaci znacznie od nich starsi po prostu nie istnieją.

Co należy uznać za dyskryminację ze względu na wiek?

  • Wykluczenie na poziomie rekrutacji określone wprost, np. jeśli podane są oczekiwania dotyczące wieku przyszłego pracownika (co jest teoretycznie niezgodne z prawem, ale nie wiąże się z żadnymi konsekwencjami wobec pracodawcy), lub w sposób bardziej zawoalowany, jak np. powszechne już zdanie „oferujemy pracę w młodym dynamicznym zespole”. Według raportu Polskiego Instytutu Ekonomicznego kandydaci poniżej 30. roku życia otrzymują zaproszenie na rozmowę rekrutacyjną średnio dwa razy częściej niż osoby w wieku powyżej 50 lat (a w Warszawie nawet czterokrotnie częściej!). W efekcie szukający pracy 50-latek musi liczyć się z tym, że potrwa to bardzo długo, tj. wiele miesięcy, rok lub nawet dłużej.
  • Aluzje lub wręcz przykre komentarze dotyczące wieku podczas rozmowy kwalifikacyjnej (o wiek jako znaczące kryterium jest pytanych niemal 75 proc. osób!).
  • Traktowanie starszego pracownika mniej korzystnie niż jego młodszych kolegów w takiej samej lub adekwatnej sytuacji, np. utrudnianie dostępu do szkoleń, kursów, podwyżek czy awansów (powszechnym argumentem jest tutaj potencjalne rychłe przejście na emeryturę, wobec czego przyznanie wyższego stanowiska czy podnoszenie kwalifikacji pracownika pracodawca uważa za nieracjonalne).
  • Poniżające i obraźliwe uwagi lub żarty na temat osób starszych, kult zdrowia i młodości panujący w danym miejscu pracy, skutkujący tworzeniem wrogiej atmosfery.
  • Limity wiekowe na wykonywanie pewnych zawodów, np. pilota (65 lat) czy notariusza (70 lat). Obecnie dyktuje je wiek biologiczny, ale już są planowane zmiany w tym zakresie, m.in. opracowanie testów, które pozwolą bez uprzedzeń określić przydatność danej osoby do wykonywania danego zawodu i jej zdolność do dalszej pracy.
  • Wypowiedzenie pracownikowi umowy pracę zawartej na czas nieokreślony wyłącznie z powodu osiągnięcia wieku emerytalnego. Trzeba przy tym zauważyć, że pewnego rodzaju straszakiem dla przedsiębiorców okazał się czteroletni okres ochronny mający w założeniu pomagać pracownikom, którym do osiągnięcia wieku emerytalnego brakuje właśnie czterech lub mniej lat. Ich zatrudnienie w takim momencie życia stało się dla przedsiębiorców niekorzystne.
  • Autodyskryminacja – w przypadku osób starszych przejawia się to zaniżonym poczuciem własnej wartości jako pracownika, rezygnacją z rozwoju, realizowania celów zawodowych czy egzekwowania przysługujących praw, a także godzenie się z gorszym traktowaniem czy przyjmowanie stanowisk znacznie poniżej kwalifikacji lub możliwości.

Jak można przeciwdziałać?

Najistotniejsze wydaje się oczywiście przełamywanie stereotypowego postrzegania starszych ludzi poprzez np. pokazywanie odpowiednich wzorców – aktywnych zawodowo seniorów odnoszących sukcesy, odważnie się przebranżawiających czy właśnie w jesieni życia zarabiających na swojej pasji. Przypominanie, że najbardziej efektywne przedsiębiorstwa, cieszące się zaufaniem klientów to te, w których wiek pracowników jest zróżnicowany, a współpraca międzypokoleniowa stanowi o ich sile. Wiele organizacji domaga się nawet ustalonego odgórnie (np. na mocy ustawy) obowiązku zarządzania wiekiem w przedsiębiorstwach (np. na wzór parytetów).

Ogromne znaczenie ma także promowanie pozytywnego wizerunku pracowników w wieku powyżej 50 lat najpierw wśród rekruterów, a w następnej kolejności pracodawców. Zwłaszcza że mają oni wiele cennych zalet, m.in. duże doświadczenie zawodowe, ale też życiowe, które daje im dużą zdolność adaptacji, otwartość i brak lęku przed zmianami, umiejętność zachowania zimnej krwi w sytuacjach kryzysowych, odpowiedzialność, dokładność, sumienność i dyscyplinę pracy, lojalność i pewność co do podejmowanych decyzji, dzięki czemu niemal na pewno nie będą skłonni do częstego zmieniania pracy czy rezygnowania po pierwszej porażce. UWAGA: jako kandydat wszystkie te atuty możesz śmiało wymienić w CV! Nie bez znaczenia jest też fakt, że na tym etapie pracownicy mają już najczęściej stabilne, ułożone życie prywatne, dzięki czemu są bardziej skupieni i dyspozycyjni.

Ochrona konstytucyjna

Ochronę prawną zapewnia seniorom m.in. Konstytucja RP, która zakazuje dyskryminacji w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym „z jakiejkolwiek przyczyny”. Podobny zapis znajduje się w Kodeksie pracy. Ustawa z 20 kwietnia 2004 roku przyczynia się zaś do promocji zatrudnienia osób po 50. roku życia, oferując im m.in. pierwszeństwo do udziału w programach specjalnych.

Warto wiedzieć, że zgodnie z nią pracodawca zatrudniający osobę bezrobotną z grupy wiekowej powyżej 50. roku życia skierowaną do niego przez urząd pracy na mocy decyzji starosty może uzyskać dofinansowanie wynagrodzenia tej osoby na okres 12 miesięcy, a w przypadku osoby powyżej 60. roku życia – nawet na 24 miesiące. Dofinansowanie to wiąże się jednak ze zobowiązaniem, że pracodawca będzie kontynuował zatrudnienia tego pracownika przez co najmniej sześć (w pierwszym przypadku) lub 12 miesięcy (w drugim przypadku). Dodatkowym motywatorem mają być możliwości zwolnienia ze składek na Fundusz Pracy czy ograniczenie wypłaty wynagrodzenia chorobowego dla osób powyżej 50. roku życia do 14 dni (pozostałą część pokrywa ZUS).

Znajomość swoich praw i gotowość do walki o nie (również w sądzie) wydaje się mieć zasadnicze znaczenie dla zmian w sposobie postrzegania dojrzałych pracowników. Trzeba przy tym pamiętać, że skorzystanie z uprawnień przysługujących za nierówne traktowanie nie może w świetle prawa powodować negatywnych konsekwencji (np. stanowić przyczyny wypowiedzenia lub nieprzyznania należnej premii), a osoby, które padły ofiarami dyskryminacji, powinny dochodzić swoich praw także po to, by dawać dobry przykład innym.

2 komentarze do “Silversi na rynku pracy

  • 1 kwietnia 2022 o 18:21
    Permalink

    Pozorne wady 50-letniego pracownika to w zasadzie jego zalety, patrząc z perspektywy pracodawcy: nie pójdzie na urlop macierzyński, dzieci mu nie chorują, bo są już na to za duże, bardziej mu zależy na stabilnej pracy, bo zna ryzyko agingu, nie będzie strzelał focha z byle powodu, jest bardziej odpowiedzialny i doświadczony niż 20-latek, nie ma już presji szybkiego awansu za wszelką cenę, dalej wymieniać?

    Odpowiedz
  • 2 kwietnia 2022 o 21:48
    Permalink

    „Jak można przeciwdziałać?” – np. farbowac wlosy (jesli sa)

    Odpowiedz

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.