Reumatoidalne zapalenie stawów

RZS to z definicji przewlekła choroba zapalna o podłożu immunologicznym, która obejmuje staw, a z czasem – postępując – także narządy okołostawowe i prowadzi do zniekształceń lub ograniczeń ruchomości. Najważniejsze jest jak najszybsze zareagowanie na objawy, tj. choćby niewielki ból czy zesztywnienie, ponieważ tylko w ten sposób da się jak najdłużej zachować sprawność pomimo dolegliwości, która na szczęście nie należy do nagłych i niespodziewanych

AGATA LEGAN

Reumatoidalne zapalenie stawów (RZS) to choroba autoimmunologiczna, co oznacza, że nasz układ odpornościowy atakuje własne zdrowe komórki, prowadząc do wystąpienia w nich stanu zapalnego. W przypadku RZS są to stawy, zwykle kilka jednocześnie (np. nadgarstki, kolana itp.), w których dochodzi do chronicznych zapaleń, a ich skutkiem są postępujące uszkodzenia, ponieważ stopniowa degeneracja dotyczy również chrząstek, ścięgien i więzadeł. Zazwyczaj pierwszym objawem jest utrzymująca się stale bolesność oraz/lub opuchnięcie danego stawu, co wiąże się ze stopniowym ograniczeniem mobilności nawet całej kończyny, zaburzeniami równowagi, zesztywnieniem lub deformacją, np. palców. Choroba może też wpływać na inne tkanki i powodować problemy w narządach takich jak płuca, serce czy nerki.

Co ważne, RZS jest zaliczane do chorób reumatycznych, dlatego w potocznej opinii uchodzi za dolegliwość ludzi starszych czy naturalne następstwo zużywania się stawów. Nie jest to jednak prawda. Obecnie szacuje się, że na RZS choruje ok. 2 proc. światowej populacji, przy czym należy brać poprawkę właśnie na to, że młodych ludzi z takimi dolegliwościami wciąż rzadko diagnozuje się poprawnie (zdecydowana większość przypadków to osoby między 30. a 60. rokiem życia). Statystycznie kobiety chorują aż trzy razy częściej niż mężczyźni. Płeć można więc uznać za czynnik ryzyka. Przyczyny bywają jednak trudne do określenia. Nawet obciążenie genetyczne (dotyczy nosicieli tzw. genotypów HLA klasy II) nie jest bezwarunkowe, ale jeśli osoby z danymi genami są narażone na takie czynniki środowiskowe jak palenie tytoniu czy otyłość, prawdopodobieństwo wystąpienia RZS wzrasta. Znaczący wpływ na ewentualny rozwój zapalenia stawów może mieć też przedłużający się spadek odporności, np. po chorobie wirusowej lub po operacji, osłabienie psychiczne (stres, trauma) czy uzależnienia.

Tkliwe okolice

Rozwój RZS to zazwyczaj długotrwały i dość powolny proces, niestety jego pierwsze objawy nie zawsze pochodzą od stawów i z tego względu mogą być mylące oraz utrudniać szybką diagnozę. Jako choroba autoimmunologiczna RZS daje sygnały ogólnoustrojowe, które można interpretować jako chroniczne przemęczenie, spadek samopoczucia, uogólnione osłabienie, apatię, utratę apetytu, grypę czy nawracające stany podgorączkowe. Może też pojawić się niedokrwistość, sama w sobie również kojarzona z tymi objawami. Bezwzględnym sygnałem, by umówić się na wizytę u reumatologa, jest nawracająca lub stała bolesność pojedynczych stawów czy nawet całych rąk lub nóg, zmieniona temperatura tych miejsc (będą cieplejsze), opuchnięcie, choćby niewielkie, wszelkie, też drobne, ograniczenia ruchomości oraz tzw. poranna sztywność stawów towarzysząca wstawaniu z łóżka. Zajęte chorobą stawy stają się tkliwe, może się na nich również pojawić rumień.

Statystycznie RZS dotyka najczęściej: nadgarstka i stawów palców (wskazującego i środkowego), ramion, łokci, biodra, kolana, stawów międzypaliczkowych i stawów śródstopno-paliczkowych. Co istotne, utrata ruchomości stawu może prowadzić do nieodwracalnych zmian w jego wewnętrznej strukturze, a następnie do zmian zwyrodnieniowych i deformacji. U ok. 25-30 proc. osób rozwijają się pod skórą małe, mocne, ruchome guzki zwane guzkami reumatoidalnymi, które występują zwykle wokół stawów, w górnej części ramion i nóg czy na narządach wewnętrznych. Guzki te w większości przypadków nie wymagają leczenia, w przeciwieństwie do takich powikłań jak: zespół suchości oka, miażdżyca, zapalenie opłucnej czy przewlekłe infekcje układu moczowego.

Wnikliwa diagnostyka

Pełna diagnoza RZS obejmuje konsultację lekarską i szereg badań diagnostycznych, w tym OB, CRP i morfologię. Specjalistycznym badaniem z krwi pod kątem reumatoidalnego zapalenia stawów jest wykrycie obecności markerów choroby za pomocą testu anty-CCP, w którym oznacza się czynnik reumatoidalny RF i przeciwciała białek cytrulinowanych ACPA. Wynik pozwala nie tylko wykryć chorobę, lecz także określić jej ewentualne nasilenie i rokowania.

UWAGA: Może się zdarzyć, że markery RZS nie będą obecne we krwi pacjenta, a mimo to będzie on miał wszystkie symptomy tej choroby – diagnozuje się wówczas tzw. serologicznie ujemną postać RZS. Co ważne, czynnik reumatoidalny i inne oznaczenia z krwi można sprawdzić również przed pojawieniem się objawów, jeśli np. pacjent ma predyspozycje genetyczne lub jest obciążony wyższym ryzykiem ze względu na niezdrowy styl życia. Należy mieć przy tym na uwadze, że nawet pomimo ujemnych wyników objawy związane z reumatoidalnym zapaleniem stawów mogą wystąpić u danej osoby z czasem. Typowe dla RZS objawy, tj. np. obrzęk tkanek miękkich czy obecność ubytków kostnych, wykaże RTG stawów. Lekarz może zlecić również wykonanie rezonansu magnetycznego i badania USG z oceną przepływu krwi w błonie maziowej. Czasami niezbędne okazuje się także zbadanie stanu innych organów, np. nerek, gdy istnieje podejrzenie, że nieleczone dotąd zapalenie rzutuje na ich prawidłowe funkcjonowanie.

Wielotorowa terapia

Podstawową formą leczenia reumatoidalnego zapalenia stawów jest farmakologia, która ma nie tylko działać przeciwbólowo, ale przede wszystkim hamować stany zapalne i zapobiegać postępom choroby. Pierwsze efekty przyjmowania zaleconych leków można zaobserwować już w ciągu dwóch do sześciu tygodni od rozpoczęcia kuracji. Często dodatkowo – zwłaszcza na początku – stosuje się także leki przeciwbólowe, np. paracetamol. W większości przypadków niezbędne będzie też wyeliminowanie czynników ryzyka, a zatem np. rzucenie palenia czy redukcja masy ciała, ograniczenie stresu (o ile to możliwe) lub nauka technik relaksacyjnych, poprawienie mobilności poprzez odpowiednie i regularne ćwiczenia. Chorym na RZS poleca się najczęściej łagodne formy sportu, np. jazdę na rowerze, pływanie, aerobik wodny, nordic walking czy po prostu spacerowanie, w dawkach dostosowanych indywidualnie do możliwości danej osoby. Niezwykle istotna dla stanu stawów jest też odpowiednia dieta, przy czym nie chodzi wyłącznie o ilość spożywanych produktów i unikanie obciążającej nadwagi, ale przede wszystkim o dostarczanie organizmowi odpowiednich składników, w tym cennych dla mięśni i stawów białek, wapnia, witaminy D i kwasów omega-3.

 

Jak wspomagać leczenie?

W leczeniu RZS można – zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego – korzystać z różnych form fizykoterapii czy zabiegów, w tym m.in. punkcji, tj. iniekcji, dzięki którym leki są podawane bezpośrednio do zmienionych stawów, synowektomii chirurgicznej lub chemicznej, czyli usunięcia zmienionej błony maziowej, zabiegów korekcyjno-rekonstrukcyjnych zdeformowanych stawów, wszczepienia endoprotezy lub usztywnienia stawu, które złagodzi ból.

WAŻNE:

RZS charakteryzują okresy remisji (braku objawów) i nawroty objawów. Te drugie dzieją się czasem bez widocznej przyczyny, ale często są nią odstępstwa od zaleceń lekarskich, w tym np. od diety czy aktywności. Nasilenie stanów zapalnych może też wywołać stres fizyczny lub emocjonalny, a także inna choroba.

Zostaw komentarz

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.